Veldwachter Van Vugt: de Bromsnor van Oss

OSS | Oudere lezers onder ons kennen veldwachter Bromsnor nog wel van de serie Swiebertje. Bromsnor moest proberen de fratsen van Swiebertje te beteugelen; als Swiebertje weer eens kattenkwaad had uitgehaald, deed Bromsnor alles om hem te betrappen, wat steevast mislukte. Bij veldwachter Willem van Vugt krijg je een soortgelijk idee: hij deed zijn uiterste best, maar er ging wel eens iets mis. 

Van Vugt (1819-1885) kwam uit ‘s-Hertogenbosch en werd in 1857 veldwachter in Oss. Zijn jaarwedde begon met 200 gulden. maar steeg uiteindelijk naar 350 gulden, aangevuld met gratificaties bij goed optreden. Zo maakte hij in 1866 44 keer proces verbaal op: 20 keer vanwege diefstal van “in het veld staande graszoden”, 13 maal voor houtdiefstallen en 11 keer vanwege diefstal van koemest. Hiervoor kreeg hij 15 gulden gratificatie! Niet altijd kreeg hij lof toegezwaaid; regelmatig was er kritiek vanwege zijn alcoholgebruik. In 1863 werd hij bijna ontslagen wegens openbare dronkenschap en hij kreeg in 1880 geen gratificatie, omdat ‘zijn optreden te wensen overliet bij een brand vanwege het gebruik van sterken drank’. Een aantal gemeenteraadsleden waren kritisch, omdat ze hem meer in bierhuizen meenden te zien dan in het veld.

Toch was er ook waardering: hij kreeg een ‘duffelsche jas’ van 12,50 gulden als gratificatie voor zijn ijver en inzet bij de waterramp van 1873. Deze jas leverde hem echter ook een maand schorsing op. Toen hij in Den Bosch was geweest als rechtbankgetuige, kwam hij op de terugweg bij een herberg in Geffen; daar was toevallig ook de gezochte stroper ‘Doove Cis’ van der Lee, maar Willem weigerde hem te arresteren uit angst voor beschadiging van zijn nieuwe jas. Naast veldwachter was hij ook cipier van het cellencomplex onder het gemeentehuis op de Heuvel, alwaar hij regelmatig optrad als getuige bij burgerlijke huwelijken. Bij het burgerlijk huwelijk moesten 4 getuigen een handtekening zetten, voor bruid en bruidegom ieder twee. Omdat veel mensen ‘niet geleerd hadden te lezen en te tekenen’, ondertekenden de gemeentesecretaris en de veldwachter regelmatig de huwelijksakte als getuigen.

Bij overtredingen moesten de veldwachters optreden, wat regelmatig tot schermutselingen leidde. Bij dronkenschap werden ze heel vaak uitgescholden voor ‘ploert, sodomieter, hongerlijder’; ook liepen ze vaak klappen op of werden tegen hun schenen geschopt; de schuldigen kregen dan meestal 6 weken gevangenisstraf! Niet zo gek dus, dat veldwachter Van Vugt af en toe een alcoholische versnapering nam; hij overleed in 1885 op 66-jarige leeftijd, niet aan leverfalen, maar door ‘vernauwing van den slokdarm’.