De Geschiedenis van Oss door Meester Henk: De Kroongetuige

Nabil B staat bekend als de kroongetuige in het Marengo proces tegen Ridouan Taghi. Nabil werd zelf beschuldigd van betrokkenheid bij een tweetal moorden, maar in ruil voor zijn getuigenis kreeg hij ‘slechts’ 10 jaar cel. Het verschijnsel van kroongetuige is niet nieuw. Ook bij het proces tegen de bende van ‘de Baron’ in Oss zorgde een kroongetuige voor een doorbraak.

Al vanaf 1880 namen in Oss de diefstallen en mishandelingen toe, waarbij de daders niet opgespoord konden worden. Er heerste in Oss een zwijgcultuur, deels ingegeven door angst, deels door eigen betrokkenheid. De club rondom Martinus van Berkum, bijgenaamd ‘de Baron’, bestond uit ca 30 personen; normaliter zou er wel wat uitlekken, maar in dit geval werd er niet met de politie gesproken. 

Wachtmeester van de marechaussee Gerard Hoekman liet zich hierdoor niet uit het veld slaan en deed uitgebreid onderzoek naar betrokkenheid van de familie Van Berkum bij allerlei illegale praktijken. Ook verscheen hij regelmatig in het bierhuis van Van Berkum om mensen te ondervragen, tot woede van Martinus. Op een gegeven moment was hij het beu: Hoekman moest ‘gaan slapen’, zoals Taghi dat zou zeggen. Van Berkum bedacht een plan, waarbij op zondagavond 26 maart 1893 een aantal ‘moordcommando’s’ in Oss paraat stonden om toe te slaan. Antoon van Berkum, Cis en Piet de Bie en Gijsbertus Van Gelder stonden op de Eikenboomgaard, waar Hoekman waarschijnlijk langs zou komen als hij naar de Kazernestraat liep. Rond 23.15 u schoot Van Gelder tweemaal met hagelkogels op Hoekman, die ter plekke overleed. Men arresteerde een aantal mensen, waaronder Van Gelder en de jonge baron. Martinus bedacht toen een list om aan te tonen dat de schuldigen nog vrij rondliepen. Samen met Cis de Bie groef hij de doodskist van Hoekman op en probeerde die te openen. Dat lukte niet, maar het graf lag open. De deksel met bloemenkrans die bovenop de kist lag, werd rechtop tegen het hek van de begraafplaats gezet en besmeurd met poep. Martinus zei later tegen een bekende, dat ‘de wachtmeester weer was teruggekomen’. Deze ontheiliging ging medeplichtige Janus van Galen te ver en hij verklaarde bij de politie: “Nu wordt het te erg, nu moet er gesproken worden”.

Hierdoor konden de schuldigen gestraft worden: Van Gelder kreeg levenslang, Cis en Piet de Bie 15 jaar en Antoon van Berkum 10 jaar gevangenisstraf. Over Van Galen ging het gerucht dat hij naar Amerika was vertrokken. Dit bleek niet het geval te zijn: hij werkte in de boterfabriek van Jurgens in Goch en werd niet langer vervolgd. Dankzij hem werd de ‘omerta’ doorbroken.