3500 jaar wonen in de Horzak

OSS | Dit jaar wordt de 50-jarige samenwerking gevierd tussen de gemeente Oss en de Universiteit Leiden op het gebied van archeologie. Ter ere van dit jubileum staat er in 2024 elke maand een artikel in Weekblad Regio Oss over de bijzondere archeologie van Oss. Op vrijdag 29 november wordt tevens een congres georganiseerd om de viering van deze samenwerking af te sluiten.

Al sinds 1974 wordt door archeologen en studenten van de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden archeologisch onderzoek gedaan in Oss. Daarnaast hebben lokale archeologen tienduizenden vondsten gedaan. Hierdoor is het een van de best onderzochte regio’s van ons land. De Osse wijk Horzak speelt in dit enorme project een belangrijke rol. Eind jaren negentig werden plannen ontwikkeld om hier een grote nieuwbouwwijk te ontwikkelen. Dankzij ontdekkingen van lokale archeologen was al bekend dat er veel archeologische resten in de bodem zaten. Tussen 1998 en 2017 werd het gebied van ruim zestien hectare door de Universiteit Leiden in verschillende fases opgegraven. In de bodem lagen vele verhalen verscholen van 3500 jaar bewoning: boerderijen uit de brons- en ijzertijd, een gehucht uit de Romeinse tijd en een aantal erven net buiten de stad Oss uit de Middeleeuwen.

Het was ook een ideale plek om een boerenbestaan op te bouwen. Het gebied ligt op de grens van zand en klei. Er was genoeg hout uit de nabij gelegen bossen om boerderijen te bouwen, op de open plekken konden akkers worden aangelegd en op de uitgestrekte graslanden kon het vee grazen. Bovendien was het water dichtbij; in de ijzertijd en Romeinse tijd lag de Maas binnen een kilometer afstand van de huidige Horzak. Die oude Maasarm is nu het Ossermeer.

In de bronstijd, zo’n 3500 jaar geleden, woonden op de plek van de Horzak meerdere gezinnen met generaties bij elkaar in een aantal houten boerderijen. Dit is te zien aan sporen in de grond. Door verkleuringen kun je zien waar gebouwen hebben gestaan. Niet alleen de sporen, maar ook de vondsten geven de archeologen veel informatie over de vroegere bewoning van de wijk. Zo zijn er afvalkuilen uit de bronstijd gevonden waarin onder andere een aardewerken beker, weefgewichten en dierlijk bot is gevonden. In een andere kuil lag een mal waarmee bronzen voorwerpen gegoten konden worden, een unieke vondst in Nederland.

Andere bijzondere voorwerpen werden gevonden in een waterput uit de Romeinse tijd. Twee bronzen pannen en een zeef, waarschijnlijk gebruikt voor het zeven van wijn. Dit is waarschijnlijk niet weggegooid, maar bewust achtergelaten als offer.

Je ziet dit rijke archeologische verleden terug in de Horzak. Bijvoorbeeld in de straatnamen en de vormgeving van pleinen en speelplekken. Vanaf begin december is een boekje te koop over archeologie in de Horzak: Ossensia 12, 3500 jaar wonen en werken in Oss-Horzak.

Congres
Op vrijdag 29 november is in het gemeentehuis in Oss een archeologisch congres. Dit is de afsluiter van het themajaar Osse Schouders. Dit congres gaat in op vragen als: wat zijn de resultaten van grootschalig (meerjarig) landschapsonderzoek, wat is de wetenschappelijke meerwaarde en hoe gaan we hier in de toekomst mee om? Er zijn lezingen over Oss, maar ook over Tilburg, West-Friesland, Weert, Cuijk, Borger en Tiel. Hier wordt ook het boekje over de Horzak gepresenteerd en is de première van een documentaire over 50 jaar archeologie in Oss te zien.

Deelname aan dit congres kost 15,50 euro per persoon, inclusief lunch en borrel. Je kunt je aanmelden en meer informatie vinden via de website van Stichting Metaaltijdenonderzoek Nederland: www.metaaltijden.nl/oss50jaar.

Dit congres wordt georganiseerd door Gemeente Oss, Universiteit Leiden, Stichting Metaaltijdenonderzoek en Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is bedoeld voor archeologen, studenten, erfgoedvrijwilligers en andere geïnteresseerden.