‘Je gaat toch trouwen, waarom zou je dan doorleren?’
Geschiedenis 353 keer gelezenOSS | Duizenden Osse meisjes in de jaren zestig hadden geen keuze; ze moesten naar huishoudscholen Mater Christi of het Mgr. Zwijsen. De nieuwe podcast ‘De Huishoudschool’ van het BHIC duikt nu diep in dit stuk lokale geschiedenis.
Marilou Nillesen, onderzoeker bij het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) en zelf een echte Ossenaar, dook samen met onderzoeker Laura van Hasselt (Universiteit van Amsterdam) in dit stukje verborgen Osse geschiedenis. Ze interviewde drie oud-leerlingen van de twee huishoudscholen in Oss: Mater Christi en het Mgr. Zwijsen.
De podcast is onderdeel van de serie Het geheugen van Brabant, waarin ‘alledaagse’ geschiedenis in de schijnwerpers wordt gezet. Nillesen: “Bij geschiedenis denk je gauw aan ridders of oorlogen. Maar het zit juist in de persoonlijke, alledaagse verhalen waarvan mensen vaak denken: ‘mijn verhaal is toch geen geschiedenis?’ Als mensen dat zeggen, denk ik meteen ‘dat zullen we nog wel eens zien’. Meestal komen uit die gesprekken juist prachtige verhalen, waarin wij een diepere laag over de tijdgeest en de opvattingen in die tijd.”
De geschiedenis van huishoudscholen is bijvoorbeeld hecht verweven met de opkomst van het feminisme in Nederland. “De allereerste huishoudschool ontstond rond 1888, juist vanuit de eerste feministische golf”, legt Nillesen uit. “Meisjes konden destijds na de lagere school nergens heen. Een school speciaal voor hen was toen een enorme sprong vooruit. Met terugkijkende blik lijkt een huishoudschool heel rollenpatroon-bevestigend, maar in die tijd was het juist heel progressief dat meisjes door mochten leren.”
Maar de tijd stond niet stil. In Oss openden direct na de Tweede Wereldoorlog, in 1946, twee huishoudscholen de deuren: de Landbouwhuishoudschool Mater Christi en de huishoudschool Mgr. Zwijsen aan de Torenstraat. “Als je in die tijd in een traditioneel gezin opgroeide – vader werkt, moeder is huisvrouw – dan was de route voor de dochters simpel: je ging naar de huishoudschool, punt”, schetst Nillesen de tijdsgeest. “Er werd niet gekeken naar capaciteiten of wat een meisje zelf wilde. Veel meisjes waren het daar niet mee eens. Er was al veel veranderd sinds 1888.”
Geen uniform verhaal
Voor de podcast sprak de Osse onderzoeker uitgebreid met drie oud-leerlingen uit de regio: Gonny, Ans en Dorothé. Samen met de dames bladerde Nillesen door oude agenda’s, poëziealbums en schriften. Ze sprak met hen over nostalgische verhalen over eerste vriendjes en aardige leerkrachten. “Maar soms legde ik ook oude pijn bloot. Wat mij het meest is mij bijgebleven de frustratie en de boosheid van vrouwen die destijds dolgraag wilden doorstuderen, maar simpelweg niet mochten. Je luisterde in die tijd braaf naar je ouders. En de algemene opvatting aan de keukentafel was toen hardnekkig: ‘Je gaat later toch trouwen, waarom zou je dan in hemelsnaam doorleren? Het is zonde van het geld voor een meisje.’ Dat is vanuit ons huidige perspectief bijna niet meer voor te stellen.
Toch bleek er onder de Osse meiden destijds geen uniform verhaal te zijn. Twee van de geïnterviewde dames keken met veel frustratie terugkijken op wat zij zagen als een dwingend keurslijf, de derde vond haar studie aan de huishoudschool juist een heerlijke, onbezorgde tijd. Nillesen: “Het onderzoek van Laura van Hasselt toonde dat ook al aan: de herinneringen zijn vaak heel zwart-wit en er is weinig grijs. Maar wat je in de verhalen van de jaren zestig zéker ziet gebeuren, is dat de emancipatie in een enorme stroomversnelling raakte. De meisjes deden niet meer klakkeloos wat er van hen werd verwacht.”
Ingehaald door de tijd
De uiteindelijke ondergang van het vertrouwde schoolsysteem werd eind jaren zestig ingezet. Dat had alles te maken met de veranderende maatschappij en de invoering van de bekende Mammoetwet in 1968. De huishoudschool verloor langzaam maar zeker de aansluiting met de moderne tijdgeest en de razendsnelle technologische ontwikkelingen.
“De lesstof werd destijds aan twee kanten ingehaald: door de technologie én door de veranderende gedachtegang”, legt Nillesen uit. “De dames vertelden me dat hun moeders thuis in Oss al lang een moderne wasmachine hadden staan, maar dat ze op school nog verplicht met de hand op een wasbord moesten boenen. Scholen konden financieel simpelweg de middelen niet opbrengen om continu mee te gaan met al die vernieuwingen. Daardoor dachten die opgroeiende meiden op een gegeven moment ook: ‘Wat sta ik hier eigenlijk te doen?’”
Een blijvende erfenis
De huishoudscholen hebben volgens Nelissen en Van Hasselt een onuitwisbare indruk achtergelaten op de samenleving. “Het vormde in feite de blauwdruk voor de wereld waarin wij vandaag de dag leven. Het heeft een hele generatie vrouwen gevormd. Juist door de beperkingen die ze destijds ervoeren, hebben ze geleerd om zélf hun kansen te creëren en te grijpen. Ze hebben hun eigen pad gekozen via avondscholing en cursussen.”
Schrijf ook geschiedenis
Het BHIC nodigt iedereen uit om hun eigen herinneringen, anekdotes of bewaard gebleven materiaal te delen. “Deel vooral ook verhalen met elkaar. Vraag je ouders of grootouders het hemd van het lijf over hun schooltijd, nu het nog kan”, adviseert Nillesen.
Heeft u zelf op de Mater Christi of het Mgr. Zwijsen gezeten? En heeft u nog verhalen die u wilt delen over uw studie? Deel uw verhaal dan op de website bhic.nl/huishoudschool. “Niks is te alledaags! Ook u kunt geschiedenis schrijven.”
De tweedelige podcast ‘De Huishoudschool’ is gratis te beluisteren via alle bekende podcastkanalen (zoals Spotify en Apple Podcasts) of rechtstreeks via de website www.bhic.nl/huishoudschool.
