De Geschiedenis van Oss, door meester Henk: ‘Bedrijfsongeval in boterfabriek van Jurgens’

OSS, 19-02-1876 | “Dezer dagen is in de boterfabriek van Antoon Jurgens alhier de stoker Johannes Wagemakers bij het smeren der machine met zijn kiel in aanraking gekomen met een rondsel met tandwielen, hetwelk hem meesleurde. Wel werd het ongeval terstond door den arbeider Coolen opgemerkt, die hem bij het hoofd terugtrok, doch de tanden der rondsels hadden den stoker reeds 9 stukken vleesch uit den rug gerukt, terwijl hij inwendig zoodanig is gekneusd, dat men voor zijn leven vreest”.

Aldus een artikel in de Schiedamsche Courant van 19 februari 1876. Jan Wagemakers, ongehuwd en 51 jaar oud, overleed op 20 februari om 9.00 u ‘s avonds, aldus zijn overlijdensakte. Dit ongeluk werd in vele kranten gemeld, en riep behalve afschuw ook andere reacties op. De Landbouwcourant vraagt zich bijvoorbeeld af: “Wat is een boterfabriek? Wij kennen alleen boterfabrieken die in de wei staan”! Ook wil men weten hoe het fabricaat gemaakt wordt en waar het heengaat.

Een reactie van de firma Jurgens liet niet lang op zich wachten: „De Landbouw-Courant spreekt over de boterfabriek te Oss en wenscht daaromtrent eenige verklaring, die wij gereed zijn te geven. Sedert vele jaren bestaat te Oss, onder leiding van de heeren Jurgens, een groote boterhandel, waarvoor de grondstoffen behalve uit Nederland, ook uit Duitschland, Hongarije, Denemarken, zelfs uit Rusland worden aangevoerd. Niet zelden arriveeren te Nijmegen extra treinen boter voor genoemde firma, die verder met zware karren naar Oss wordt vervoerd. De meeste boter wordt onbewerkt in groote klompen ontvangen en tijdelijk in vaten of tonnen geborgen. Te Oss wordt al de boter met stoom- en paardenkracht gezuiverd en verwerkt en daarna verpakt in vaatjes voor uitvoer naar Groot-Brittannië. De werkzaamheden verbonden aan ontvangst, bewerking, verpakking, verzending enz., op zulk een grooten voet als te Oss, hebben aanleiding gegeven om de boterwerkplaats “fabriek” te noemen. De heeren Jurgens, die als meesters in hun vak bekend staan, weten aan ieders behoefte te voldoen. De prima kwaliteit gaat voor privé clientèle alom naar het binnen- en buitenland”.

Duidelijk wordt dat het een lucratieve handel is, die de familie Jurgens tot miljonair maakte. In Oss kreeg de firma Jurgens navolging van Simon van den Bergh en in 1878 begon ook Meijer van Leeuwen een boterfabriek. Met de fabrieken van Jurgens en van den Bergh werd de basis gelegd voor wat later Unilever is geworden.

De dood van Jan Wagemakers leidde ertoe, dat de firma Jurgens alom bekend werd in Nederland. De een z’n dood was de ander z’n brood, wel besmeerd met margarine natuurlijk!