Kunst in de openbare ruimte; De twee ‘Arnolds’ waken over het Jan Cunenpark

OSS | Een tachtig jaar oude linde in het Jan Cunenpark die in 2024 zwaar beschadigd raakte door een storm, heeft een tweede leven gekregen. In plaats van de boom volledig te rooien, is de overgebleven stam getransformeerd tot een uniek houtsculptuur. Dankzij het vakmanschap van een Utrechtse kettingzaagkunstenaar en Sjef Hoogstede van de gemeente Oss hebben twee belangrijke figuren uit de lokale geschiedenis een blijvende plek in het park gekregen. 

Een storm met een zilveren randje

In 2024 sloeg het noodlot toe voor een van de lindebomen in het stadspark aan de Molenstraat. De top waaide uit de tachtig jaar oude boom. Wat overbleef, was een kale stam van zo’n vier meter hoog.

Was dat het einde voor de linde? Zou het overblijfsel in de houtversnipperaar verdwijnen? Niet als het aan gebiedsbeheerder Wilco van den Broek lag. Hij zag een kans: waarom maken we hier geen houtsculptuur van? Ontwerper openbare ruimte Sjef Hoogstede werd ingeschakeld en dook in de archieven van het aangrenzende Museum Jan Cunen.

De heren op een voetstuk

Het museum is gevestigd in een prachtige stadsvilla uit 1888. Hoogstede ontdekte al snel een rode draad in de geschiedenis van het pand. De eerste belangrijke figuur is Arnold van den Bergh, de margarinefabrikant die de villa in 1888 liet bouwen en het vernoemde naar zijn dochter Constance. Slechts drie jaar later, in 1891, werd de villa verkocht aan Arnold Jurgens, eveneens een grote margarinegigant, die de naam veranderde in Villa Johanna.

Twee machtige industriëlen, met dezelfde voornaam, verbonden aan dezelfde plek. Het vormde de inspiratie voor de overgebleven lindestam. Hoogstede ontwierp een abstracte, statige man die aan weerszijden exact dezelfde vorm heeft. Omdat de boomstam op 1,30 meter hoogte een natuurlijke verdikking heeft, begint daar het kunstwerk. De heren staan hiermee letterlijk en figuurlijk op een voetstuk, symbool voor de verheven status die grote industriëlen in die tijd hadden. .

Live spektakel met de kettingzaag

Voor de uitvoering werd de Utrechtse houtkunstenaar Dave Harmsworth ingeschakeld. Harmsworth maakte eerder namelijk al het beeld van de houten bostrol bij recreatiegebied Herperduin (vlakbij het pannenkoekenhuis) en de mysterieuze sculpturen langs de Heksje Route in Geffen. 

Harmsworth bewerkte de stam ter plekke in het park, volledig machinaal met kettingzagen en ander elektrisch gereedschap. Dat trok veel bekijk van nieuwsgierige voorbijgangers.

“Mensen waren benieuwd wat ik daar aan het doen was”, lacht Harmsworth. “Ze kwamen vaak meerdere keren kijken om het kunstwerk echt ter plekke te zien ontstaan uit een levende boom.”

Omdat de top van de linde was uitgedroogd, adviseerde Harmsworth om de jonge uitlopers aan de onderkant van de boom bewust te laten groeien. Dit vormt een natuurlijke barrière. Daarnaast begint het eigenlijke beeld pas vanaf zo’n twee meter hoogte. Zo kunnen mensen er niet gemakkelijk op klimmen en blijft het beeld van grote afstand goed zichtbaar. 

Dat die barrière nodig is, bleek al snel: creatieve parkbezoekers wisten het beeld onlangs al te voorzien van een paar plakogen. “Je hebt altijd een stelletje acrobaten die zich door niets laten tegenhouden”, zegt Harmsworth.

“De beelden hebben bewust geen ogen of andere gedetailleerde kenmerken”, vertelt Hoogstede. “Ze zijn weliswaar gebaseerd op de twee Arnolds, maar door het ontwerp abstract te houden, staan de heren symbool voor de gehele hogere klasse van de toenmalige samenleving. Voor alle industriemannen uit die tijd.”

Rectificatie: In een eerdere editie van Regio Oss stond bij een foto van het nieuwe kunstwerk vermeld dat het hier ging om een zieke kastanjeboom die was geruimd vanwege de kastanjebloedingsziekte. Dit berust op een misverstand.